Czy Izrael ma broń atomową? Fakty i spekulacje

Tak, analizy globalnych think tanków nie pozostawiają wątpliwości – Izrael dysponuje znacznym arsenałem jądrowym, choć oficjalnie nigdy tego nie potwierdził. Szacuje się go na 80–500 głowic, co czyni z tego kraju jedno z największych mocarstw atomowych. Zapraszam do lektury artykułu, który porządkuje fakty i spekulacje wokół tego tematu.

Skąd wzięła się izraelska broń jądrowa?

Program nuklearny Izraela narodził się ze świadomości, że przetrwanie młodego państwa zależy od militarnej przewagi. Już w latach 50. premier Dawid Ben Gurion, sam pochodzący z Europy Wschodniej i ocalały z Holokaustu, uznał zdobycie broni atomowej za strategiczny cel. Symboliczną i praktyczną realizację powierzył ówczesnemu dyrektorowi generalnemu ministerstwa obrony – Szimonowi Peresowi.

Dla państwa stworzonego przez ocalałych z Holokaustu bomba atomowa miała być gwarancją, że historia nigdy więcej się nie powtórzy.

Kluczowego wsparcia udzieliła Francja, która – w zamian za współpracę wywiadowczą – dostarczyła w 1957 roku duży reaktor pozwalający na produkcję plutonu. Został on ulokowany w tajnym ośrodku w pobliżu Dimony na pustyni Negew. Do produkcji paliwa potrzebna była ciężka woda, którą pozyskano od Brytyjczyków za pośrednictwem Norwegii, maskując transakcję jako pokojową. Osobny rozdział stanowi Operacja Plumbat – akcja izraelskiego wywiadu, podczas której z niemieckiego frachtowca „Scheersberg” skradziono 200 ton tlenku uranu.

Jaki jest rzeczywisty arsenał Izraela?

Współczesne oceny mówią o około 80 głowicach jądrowych w stanie gotowości operacyjnej i zapasie sięgającym nawet 300–500 sztuk. Izrael prawdopodobnie posiada pełną triadę nuklearną – środki przenoszenia oparte na lądzie, w powietrzu i na morzu – co stawia go w elitarnym gronie obok USA i Rosji. Potencjał ten opisuje poniższe zestawienie.

Lądowy komponent tworzą mobilne wyrzutnie Jerycho-2 i Jerycho-3, ukryte w podziemnych tunelach bazy Sedot Micha. W powietrzu atomowym odstraszaniem zajmują się ponad setka samolotów F-16I Sufa i F-15I Ra’am, certyfikowanych do przenoszenia ładunków specjalnych. Do tego dochodzi pięć okrętów podwodnych typu Delfin (w budowie szósty), zdolnych do pozostawania w ukryciu przez wiele tygodni i wystrzeliwania pocisków manewrujących Popeye Turbo z głowicami 200 kt. Marynarka zapewnia tzw. drugie uderzenie – gwarancję odwetu nawet po zniszczeniu terytorium kraju.

Dlaczego Izrael utrzymuje tajemnicę? Polityka strategicznej dwuznaczności

Tel Awiw od dekad stosuje zasadę „jądrowej dwuznaczności” – nie potwierdza ani nie zaprzecza posiadaniu broni atomowej. Taka postawa pozwala uniknąć międzynarodowych sankcji związanych z łamaniem Traktatu o nierozprzestrzenianiu (NPT), a jednocześnie buduje obraz nieprzewidywalnego, silnego gracza. W oficjalnych wypowiedziach powtarza się formuła: „Izrael nie będzie pierwszym krajem, który wprowadzi broń jądrową na Bliski Wschód”.

Opcja Samsona – ostateczny argument

Strategiczny rdzeń odstraszania stanowi Opcja Samsona, nawiązująca do biblijnej postaci, która zburzyła świątynię, ginąc wraz z wrogami. W praktyce oznacza to, że w chwili egzystencjalnego zagrożenia Izrael jest gotów użyć całego arsenału – również atomowego – bez oglądania się na skutki. Realizację zapewniają mobilne rakiety Jericho, ukryte stanowiska startowe i stale patrolujące morze okręty podwodne.

Jeśli państwo Izrael zostanie doprowadzone do krawędzi zagłady, broń jądrowa uderzy we wszystkie zdefiniowane wcześniej cele strategiczne wroga.

Doktryna ta nigdy nie została oficjalnie spisana, ale kolejne rządy dawały do zrozumienia, że próg atomowy jest niski. Wojsko utrzymuje w gotowości co najmniej dwa okręty podwodne, zdolne jednocześnie do wystrzelenia kilkudziesięciu rakiet z głowicami jądrowymi.

Mordechaj Vanunu – człowiek, który ujawnił atomowe tajemnice

W 1986 roku technik z Dimony, Mordechaj Vanunu, przekazał brytyjskiemu „Sunday Times” szczegółowe informacje i fotografie. Według jego relacji Izrael wytwarzał wówczas ponad 200 bomb jądrowych, a także pracował nad bombą wodorową i neutronową. Mossad uprowadził Vanunu, a izraelski sąd skazał go na 18 lat więzienia. To wydarzenie, mimo prób jego zdyskredytowania, stało się najsilniejszym publicznie dostępnym dowodem na istnienie programu atomowego Izraela.

„Państwo Izrael, nigdy nie poddane międzynarodowej inspekcji, od lat 60. produkuje kilka głowic rocznie” – podkreślał Vanunu w swoich zeznaniach.

Kiedy Izrael rozważał użycie broni jądrowej?

Pierwszy raz atomowa karta miała zostać wyciągnięta w maju 1967 roku, tuż przed wybuchem wojny sześciodniowej. Plan zakładał wysłanie grupy spadochroniarzy z prymitywnym ładunkiem na terytorium Egiptu, gdzie na szczycie góry miano dokonać demonstracyjnej detonacji. Szybkie zwycięstwo wojsk konwencjonalnych sprawiło, że Operacja Samson nie została zrealizowana.

Znacznie poważniejszy kryzys nastąpił w październiku 1973 roku, podczas wojny Jom Kipur. Nacierające wojska arabskie przełamały front na Wzgórzach Golan, a armia izraelska znalazła się w odwrocie. Według wielu źródeł premier Golda Meir oparła się wówczas naciskom i wydała kategoryczny zakaz sięgania po broń jądrową, stawiając na odbudowę zdolności obronnych. Ostatecznie amerykański most powietrzny i ofensywa gen. Szarona odwróciły losy walk.

Do dziś dyskutowany jest incydent Vela z 22 września 1979 roku. Amerykański satelita wykrył podwójny rozbłysk nad Oceanem Indyjskim, charakterystyczny dla wybuchu jądrowego. Podejrzewa się, że była to tajna izraelska próba, być może przeprowadzona we współpracy z Republiką Południowej Afryki. Nigdy nie ujawniono pełnych danych, a Izrael tłumaczył zjawisko wchodzeniem w atmosferę meteoroidu.

Izrael wobec globalnych regulacji i Iranu

Izrael jako jedno z nielicznych państw nie podpisał Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT), przez co nie podlega inspekcjom Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej. Kontrola obejmuje jedynie mały obiekt badawczy, a nie kluczową instalację w Dimonie. W grudniu 2022 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przegłosowało rezolucję wzywającą Izrael do likwidacji arsenału i objęcia go nadzorem MAEA. Rezolucja nie jest wiążąca, ale pokazuje rosnącą presję międzynarodową.

W cieniu pozostaje irański program nuklearny. Iran jest sygnatariuszem NPT i oficjalnie deklaruje, że nie dąży do broni atomowej, jednak dane MAEA wskazują na zdolność do wzbogacenia uranu do poziomu 90% w ciągu kilku tygodni. Izrael wielokrotnie ostrzegał, że ideologiczny przeciwnik nie może wejść w posiadanie głowic. Stąd operacje sabotażowe – jak wirus Stuxnet, który zniszczył irańskie wirówki – oraz likwidacja kluczowych naukowców. Asymetria jest uderzająca: Izrael dysponuje zapasem szacowanym na 90 gotowych głowic, podczas gdy Iran pozostaje pod międzynarodową lupą.

W tym geopolitycznym układzie powszechnie rozumiana jest również rola samsonowej opcji odstraszania, która obejmuje także cele poza Bliskim Wschodem. Dopóki status Izraela pozostaje niewyjaśniony, a jego arsenał nie poddany kontroli, atomowa zagadka będzie definiować bezpieczeństwo całego regionu.